Bursa Osmanlı Mirası ve UNESCO Külliyeleri Yürüyüş Rotası

Bursa'nın UNESCO Dünya Mirası Kimliği ve Vakıf Külliye Modeli

2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne giren 'Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğu'nun Doğuşu', bir beyliğin dünya imparatorluğuna dönüşürken kurduğu eşsiz şehircilik modelini tescillemiştir. Osmanlı şehirciliğinde 'Külliye', cami merkezli olup medrese, imaret (aşevi), darüşşifa (hastane), hamam ve türbeleri barındıran entegre sosyal yaşam merkezleridir. Bursa'da her bir sultan, kentin farklı bir tepesine veya eksenine kendi külliyesini kurarak şehrin organik büyümesini sağlamıştır. İşte bu muazzam mirası keşfetmenizi sağlayacak adım adım külliye yürüyüş rotası:

1. Durak: Hanlar Bölgesi ve Orhan Gazi Külliyesi (1339)

Osmanlı'nın Bursa'yı fethinden sonra kale dışına inşa edilen ilk kamu merkezi Orhan Gazi Külliyesi'dir. Cami, imaret, hamam ve Emir Hanı'ndan (Eski Bezzazistan) oluşan bu merkez, yüzyıllar boyunca Bursa ticaretinin kalbini oluşturmuştur. Ters T (veya Zaviyeli) plan tipinin ilk anıtsal örneği olan Orhan Camii'nin taş ve tuğla işçiliği, Selçuklu'dan Osmanlı'ya geçişin en somut belgesidir.

2. Durak: Hüdavendigar Külliyesi (I. Murad / Çekirge - 1385)

Kentin batısında, Çekirge yamaçlarında yer alan I. Murad Hüdavendigar Külliyesi, Osmanlı mimarlık tarihinde benzeri olmayan iki katlı tasarımıyla öne çıkar. Alt katı cami, üst katı ise 16 odalı bir medrese olarak inşa edilmiştir. İbadet eden cemaat ile ilim tahsil eden talebeleri aynı çatı altında toplayan bu sıra dışı yapı, Bizans ve Selçuklu taş ustalarının ortak zarafetini taşır. Külliyenin karşısında Kosova Savaşı'nda şehit düşen I. Murad'ın türbesi ve tarihi Çekirge hamamı yer alır.

3. Durak: Yıldırım Külliyesi (I. Bayezid - 1399)

Bursa'nın doğusundaki hâkim bir tepeye kurulan külliye, Yıldırım Bayezid'in cesur karakterini simgeler. Cami, medrese, darüşşifa, hamam ve türbeden oluşan kompleks, Osmanlı'daki ilk tıp fakültesi ve hastanesi sayılan Darüşşifa'ya ev sahipliği yapar. Ayrıca Osmanlı'da yapılan ilk müstakil sultan türbesi de buradadır. Tepeden ovaya uzanan ferah manzarası ziyaretçilere manevi bir dinginlik sunar.

4. Durak: Yeşil Külliye (I. Mehmed Çelebi - 1419)

Fetret Devri'nin ardından devleti yeniden ayağa kaldıran Çelebi Mehmed'in inşa ettirdiği külliye; Cami, Türbe, Medrese (günümüzde Türk İslam Eserleri Müzesi), İmaret ve Hamamdan oluşur. Mimar Hacı İvaz Paşa, Nakkaş Ali bin İlyas Ali ve Tebrizli seramik ustalarının ortak dehası olan Yeşil Külliye, sırlı tuğla ve firuze çinileriyle erken Osmanlı sanatının doruk noktasıdır.

5. Durak: Muradiye Külliyesi (II. Murad - 1426)

Bursa'da inşa edilen son sultan külliyesi olan Muradiye, adeta hanedanın ebedi istirahatgâhıdır. Geniş ve asırlık çınarlarla gölgelenmiş avlusu içerisinde Sultan II. Murad'ın sade vasiyet türbesinin yanı sıra; Fatih Sultan Mehmed'in annesi Hüma Hatun, Şehzade Mustafa, Cem Sultan ve hanedanın diğer 12 şehzade ve sultanının muazzam kalem işleriyle süslü türbeleri yer alır. Burası Bursa'nın en huzurlu ve hüzünlü tarih vahasıdır.

6. Durak: Cumalıkızık Vakıf Köyü (Yaşayan Osmanlı Kırsal Mirası)

Külliyelerin vakıf gelirlerini sağlayan 700 yıllık erken Osmanlı köyü Cumalıkızık, moloz taş ve kerpiçten inşa edilmiş cumbalı sarı, mavi ve mor ahşap konaklarıyla zamanı durdurmuştur. Cin Aralığı gibi dünyanın en dar sokaklarında yürüyerek köy kadınlarının açtığı organik pazarları ve etnografya müzesini gezebilirsiniz.